Hàng giả trên sàn thương mại điện tử: doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu thế nào?

Hàng giả trên sàn thương mại điện tử đang là nỗi đau của rất nhiều chủ thương hiệu: sản phẩm mình mất nhiều năm xây dựng bị làm nhái, chụp lại đúng hình ảnh, bán rẻ hơn một nửa trên các gian hàng trực tuyến. Khách mua phải hàng kém chất lượng rồi quay sang đánh giá xấu chính thương hiệu thật. Trong 15 năm làm thám tử, tôi nhận thấy doanh nghiệp thường phản ứng theo hai cách đều chưa hiệu quả: hoặc bỏ qua vì nghĩ “không làm gì được”, hoặc báo cáo gian hàng một cách rời rạc, gỡ chỗ này thì mọc chỗ khác. Bài viết này chia sẻ cách nhận diện, thu thập chứng cứ và xử lý hàng giả trên sàn một cách bài bản, đúng pháp luật.

Dấu hiệu sản phẩm của bạn đang bị làm giả, làm nhái

1. Giá bán thấp bất thường, thấp hơn cả giá bạn bán sỉ cho đại lý.
2. Đánh giá xấu tăng đột ngột với những lỗi mà sản phẩm thật không có: mùi lạ, đường may khác, bao bì in mờ.
3. Khách gọi lên tổng đài hỏi bảo hành cho sản phẩm có mã lô, tem không khớp với dữ liệu công ty.
4. Nhiều gian hàng dùng chung bộ ảnh, chung câu chữ với trang chính thức của bạn.
5. Tên gian hàng gây nhầm lẫn: gắn thêm chữ “chính hãng”, “official”, “phân phối độc quyền” dù bạn không hề cấp quyền.

Phân biệt: hàng giả, hàng nhái và hàng thật bán sai kênh

Trước khi hành động, cần xác định đúng bản chất vì mỗi loại có hướng xử lý khác nhau:

• Hàng giả mạo nhãn hiệu: dùng y hệt hoặc gần như y hệt nhãn hiệu của bạn trên sản phẩm cùng loại – đây là vi phạm rõ ràng nhất.
• Hàng nhái kiểu dáng: không dùng tên bạn nhưng sao chép thiết kế, bao bì gây nhầm lẫn. Xử lý được hay không phụ thuộc nhiều vào việc bạn đã đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp hay chưa.
• Hàng thật bán sai kênh: đại lý xả hàng giá thấp, bán ra ngoài khu vực được phân phối. Đây thường là vấn đề hợp đồng phân phối và quản lý nội bộ, không phải hàng giả.

Không ít trường hợp tôi gặp, hàng “giả” trên sàn thực chất là hàng thật bị tuồn ra từ chính kho của doanh nghiệp hoặc từ một đại lý. Khi đó, việc cần làm là điều tra nội bộ công ty chứ không phải khiếu nại gian hàng.

Quy trình xử lý hàng giả trên sàn thương mại điện tử

Bước 1: Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quyền

Mọi khiếu nại, dù gửi sàn hay cơ quan nhà nước, đều bắt đầu từ câu hỏi: bạn có phải chủ sở hữu hợp pháp không? Hãy chuẩn bị sẵn văn bằng bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp (nếu có), giấy phép kinh doanh, danh sách đại lý được ủy quyền. Nếu nhãn hiệu chưa được bảo hộ, nên tham khảo luật sư để nộp đơn đăng ký càng sớm càng tốt.

Bước 2: Lập danh sách và lưu giữ chứng cứ trên mạng

Ghi nhận đường link gian hàng, tên người bán, hình ảnh sản phẩm, giá, số lượng đã bán, thời điểm ghi nhận. Thông tin trên mạng có thể biến mất bất cứ lúc nào, vì vậy với những vụ việc nghiêm trọng, doanh nghiệp nên mời thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung đăng bán – đây là cách giữ chứng cứ có giá trị cao khi làm việc với cơ quan chức năng hoặc tòa án.

Bước 3: Mua hàng thử và giám định

Đặt mua sản phẩm từ các gian hàng nghi vấn, giữ nguyên bao bì, phiếu giao hàng, hóa đơn, tin nhắn trao đổi với người bán. Sau đó so sánh với hàng thật và, khi cần, đề nghị tổ chức giám định sở hữu trí tuệ có thẩm quyền đưa ra kết luận. Việc mua hàng thử nên do người độc lập thực hiện, có biên bản rõ ràng.

Bước 4: Truy nguồn hàng

Gỡ một gian hàng chỉ là xử lý phần ngọn. Điều doanh nghiệp thật sự cần biết là: ai đang sản xuất, kho chứa ở đâu, hàng đi qua những khâu trung gian nào. Đây là phần việc mà thám tử điều tra hàng giả hàng nhái hỗ trợ nhiều nhất: khảo sát thực địa, theo dõi đường đi của hàng từ điểm giao ngược về kho, xác minh địa điểm kinh doanh và người đứng sau – tất cả bằng biện pháp công khai, hợp pháp.

Bước 5: Lựa chọn hướng xử lý

• Khiếu nại lên sàn: hầu hết các sàn lớn đều có kênh tiếp nhận báo cáo vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây là cách nhanh nhất để gỡ sản phẩm vi phạm.
• Gửi văn bản yêu cầu chấm dứt vi phạm tới người bán khi đã xác định được danh tính.
• Đề nghị cơ quan chức năng xử lý: lực lượng quản lý thị trường, công an kinh tế có thẩm quyền kiểm tra, thu giữ hàng hóa vi phạm tại kho, xưởng.
• Khởi kiện dân sự yêu cầu bồi thường thiệt hại, hoặc tố giác khi hành vi có dấu hiệu tội phạm như tội sản xuất, buôn bán hàng giả hay tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Bộ luật Hình sự.

Với hướng xử lý pháp lý, chúng tôi thường phối hợp cùng luật sư của doanh nghiệp – xem thêm hỗ trợ văn phòng luật sư thu thập chứng cứ.

Những sai lầm doanh nghiệp hay mắc phải

• Tự đứng ra “đánh” gian hàng bằng cách tung tin, bóc phốt người bán trên mạng xã hội khi chưa đủ chứng cứ – dễ bị kiện ngược vì xúc phạm uy tín.
• Thu thập chứng cứ sai cách: thuê người xâm nhập tài khoản, mua bán dữ liệu khách hàng của đối phương để truy người bán. Đây là hành vi vi phạm pháp luật, chứng cứ có được cũng không sử dụng được.
• Chỉ xử lý trên mạng, không truy nguồn – gỡ 10 gian hàng thì xuất hiện 10 gian hàng mới.

Phòng ngừa hàng giả từ gốc

• Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và kiểu dáng trước khi tung sản phẩm ra thị trường.
• Dùng tem chống giả, mã truy xuất nguồn gốc và hướng dẫn khách cách kiểm tra.
• Công bố rõ danh sách gian hàng, đại lý chính thức trên trang web và mạng xã hội của doanh nghiệp.
• Theo dõi định kỳ các sàn và nắm bắt động thái thị trường – hàng nhái nhiều khi xuất phát từ chính đối thủ, khi đó có thể kết hợp điều tra đối thủ cạnh tranh.
• Kiểm soát chặt khâu đóng gói, kho bãi, bao bì thừa – nhiều vụ làm giả bắt đầu từ việc bao bì thật bị tuồn ra ngoài, gắn với tình trạng nhân viên gian lận, rút ruột công ty.

Câu hỏi thường gặp

Nhãn hiệu chưa đăng ký bảo hộ có xử lý được hàng nhái không?

Rất khó. Khi chưa có văn bằng bảo hộ, sàn và cơ quan chức năng thường không có căn cứ để coi đó là hàng giả mạo nhãn hiệu. Doanh nghiệp vẫn có thể xem xét các hướng khác như cạnh tranh không lành mạnh, nhưng nên hỏi ý kiến luật sư và đăng ký bảo hộ ngay.

Thám tử có tự thu giữ hàng giả được không?

Không. Thám tử chỉ thu thập thông tin, chứng cứ bằng biện pháp hợp pháp và bàn giao cho doanh nghiệp. Việc kiểm tra, thu giữ, xử phạt thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước.

Chi phí điều tra tính thế nào?

Thám Tử 365 báo giá theo từng vụ việc sau khi tư vấn, đặt cọc 50%, thanh toán phần còn lại khi bàn giao. Tư vấn miễn phí.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn của luật sư cho từng trường hợp cụ thể.